చిత్రకూటం

చిత్రకూట పుణ్య చరిత్ర రామాయణంలోకీ సుదీర్ఘ మౌఖిక సంప్రదాయంలోకీ చేరుతుంది. యాత్రా కేంద్రంగా ఈ పట్టణం మధ్యయుగంలో పెరిగింది. తులసీదాసు రామచరితమానసలోని భాగాలను రచించిన తులసీ పీఠ్ ఉత్తర భారతదేశపు అత్యంత ముఖ్యమైన భక్తి సంప్రదాయ క్షేత్రాలలో ఒకటి. భరత్‌పూర్, టీకమ్‌గఢ్, రేవా రాజ కుటుంబాలు పద్దెనిమిదవ, పంతొమ్మిదవ శతాబ్దాలలో చిత్రకూట ఆలయాలనూ ధర్మశాలలనూ పోషించాయి. నేడు ఈ పట్టణం ఉత్తర ప్రదేశ్, మధ్యప్రదేశ్ సరిహద్దుకు ఇరువైపులా విస్తరించి ఉంది; ప్రధాన యాత్రా వసతులు ఉత్తర ప్రదేశ్ వైపే ఉన్నాయి.

చిత్రకూట యాత్రా భూదృశ్యాన్ని అడవి, కొండ, నది తీర్చిదిద్దాయి. కామద్‌గిరి ఒక తక్కువ ఎత్తైన అటవీ కొండ; దాని చుట్టూ 5 కి.మీ. ప్రదక్షిణ మార్గం ఉంది, దారి పొడవునా అక్కడక్కడా ఆలయాలు ఉంటాయి. మందాకిని ఒడ్డున ఉన్న రామ్ ఘాట్ పొడవైన రాతి పరచిన నదీ తీరం; జానకీ కుండ్, స్ఫటిక శిల ఆత్మీయమైన అటవీ పొదరిళ్ళూ రాతి నదీ మలుపులూ. గుప్త గోదావరి ఒక ప్రవాహం లోపలుగా సాగే అద్భుతమైన సహజ గుహల వ్యవస్థ. హనుమాన్ ధారా కొండ శిఖరంపై ఉన్న ఒక జలపాత క్షేత్రం.

కామద్‌గిరి ప్రదక్షిణను తెల్లవారుజామున చేపడతారు — చెప్పులు లేకుండా నడవడం సంప్రదాయం; యాత్రికులు దారిలోని ప్రతి చిన్న ఆలయం వద్దా దర్శన మజిలీలతో ఈ 5 కి.మీ. మార్గాన్ని పూర్తి చేస్తారు. రోజంతా అనేక ఆలయాలలో రామచరితమానస పారాయణం జరుగుతుంది. రామ్ ఘాట్ వద్ద సాయంత్రపు గంగా హారతి (ఇది నిజానికి మందాకిని, గంగ కాదు, కానీ హారతి అదే రూపాన్ని పంచుకుంటుంది) అత్యంత ప్రియమైన ఆధ్యాత్మిక ఘడియలలో ఒకటి.

సంప్రదాయ క్రమం ఇది: ఉదయపు కామద్‌గిరి ప్రదక్షిణ, భరత్ మిలాప్ మందిర్, ముఖ్యార్విందం వద్ద దర్శనం, రామ్ ఘాట్ స్నానం, ఆపై విస్తృత చిత్రకూట స్థలాలు — జానకీ కుండ్, స్ఫటిక శిల, గుప్త గోదావరి, హనుమాన్ ధారా, తులసీ పీఠ్. పూర్తి చిత్రకూట యాత్రకు 2-3 రోజులు పడతాయి.